Aynı iş, iki fiyat: Bir Uber şoförüne 27 sterlin, yanındakine 23 sterlin
Amsterdam'da 241.000 şoför Uber'e dava açtı. İddiaları şu: uygulama her birinin ne kadara razı olacağını öğrendi — ve ona göre ödedi.
Kola Oba, 48 yaşında, kuzey Londra'da Tottenham'da başka bir şoförle mola verirken aynı iş her ikisinin telefonunda birden belirdi. Diğer adama 27 sterlin teklif edildi. Oba'ya 23 sterlin. İkili, sebebin Oba'nın art arda birkaç ucuz iş kabul etmiş olması ve yazılımın onun daha azına razı geleceğini hesaplaması olabileceğinden şüphelendi. Uber daha önce bu tür farkların sistemin başka kısımlarından — GPS, yoğun saat fiyatlandırması, promosyonlar ve testlerden — kaynaklandığını söylemişti.
2 Eylül 2026'da bu şüphe davaya dönüştü. İngiltere, Hollanda ve diğer ülkelerden şoförler, Uber'in Avrupa merkezinin bulunduğu Amsterdam bölge mahkemesinde tazminat davası açtı — 150 milyar dolarlık San Francisco merkezli şirket. Dava AB ve İngiltere genelinde yaklaşık 241.000 şoförü kapsıyor, milyarlarca dolara ulaşabilir ve sadece para değil, uygulamanın durdurulmasını da istiyor. Avrupa Sendikalar Konfederasyonu bunun türünün ilk toplu hukuki girişimi olduğunu söylüyor. Uber'in yanıtı: "iddiaları kategorik olarak reddediyoruz."
Gig ekonomisiyle ilgili çoğu kavga 'ne kadar' üzerine. Bu dava ise 'kim ne biliyor' üzerine. Herkesin, kötü bir haftada yine de evet diyeceği bir fiyatı vardır — kira ödeneceği gün, depo yarı boşken. Normalde bir işveren bu sayıyı ancak tahmin edebilir. Dava iddiasına göre Uber tahmin etmek zorunda değildi: şirketin, otomatik karar mekanizmaları — profil çıkarma dahil — kullanarak yolculuk başına ücreti belirlediğini ve şoför verilerini yapay zeka modellerini eğitmek için kullandığını söylüyor. Şoförler Guardian'a, sistemin uzun bir yolculuğun ardından dönüş için daha az teklif verdiğini, çünkü boş dönmek istemeyeceklerini hesapladığını anlattı.
Pazarlık dediğin şey, ancak iki taraf da tahmin yürütürken işe yarar.
Bu davanın taksicilikle sınırlı kalmamasının nedeni de bu. Guardian, yapay zekanın insanlara iş dağıtmada giderek daha büyük rol oynadığını belirtiyor. Amsterdam mahkemesi, bir insanın emeğini kendi verisine karşı fiyatlandırmanın Avrupa'nın gizlilik kurallarını ihlal ettiğini kabul ederse, bu 'algoritma patron'a karşı ilk mahkeme kararı olur — ve şoförlerin talep ettiği tedbir kararı yöntemi sadece tazmin etmekle kalmaz, durdurur da. Bir insana görev başına ne ödeneceğine karar veren her uygulama, bu kararı nasıl verdiğini açıklamak zorunda kalır.
Uber bunların hiçbirinin yaşanmadığını söylüyor: bir yolculuğun fiyatını belirli bir şoförün davranışına göre ayarlamadığını, geçmişte yolculuk kabul etme veya reddetme geçmişinin ücret tekliflerini kişiselleştirmek için kullanılmadığını belirtiyor. Dinamik fiyatlandırmanın cazip olmayan yolculuklarda ücreti yükselttiğini, şoförlerin kabul etmeden önce parayı ve varış noktasını gördüğünü söylüyor. Oxford Üniversitesi'nden akademisyenlerin 2025 tarihli çalışması, dinamik algoritma geldikten sonra şoför kazançlarında ciddi düşüş tespit etti; Uber bu çalışmanın eksik ve seçici veri kullandığını iddia ediyor. Kimin haklı olduğunu bilmiyoruz. Mahkemenin var olma sebebi de bu.
Davadaki 241.000 şoför elbette birinci sırada — şoförler, 2023'ten beri yürürlükte olan İngiltere sistemi yüzünden yıllık gelirlerinin yaklaşık 5.000 sterlin azaldığını, Hollanda'nın da bu sisteme bu yıl geçtiğini söylüyor. Ama daha geniş çerçevede: parası bir uygulama üzerinden gelen yirmili, otuzlu yaşlardaki herkes. Bir platformda araç sürüyor, teslimat yapıyor ya da vardiya alıyorsanız, ekranınızdaki rakam zaten aylardır davranışınızı kaydeden bir yazılım tarafından belirleniyor — sabah ikide hangi işleri kabul ettiğinizi, hangilerini reddettiğinizi, parasız kaldığınızda ne kadar hızlı evet dediğinizi. Ve şu an ilk işini seçip ücretin piyasa tarafından belirlendiğini düşünen herkes: bu dava, ücretin piyasa tarafından mı, yoksa piyasanın sizin hakkınızda kişisel olarak bildikleri tarafından mı belirlendiğini soruyor.
Uber davayı henüz görmediğini söylüyor, duruşma tarihi de belirtilmiş değil. Yani dürüst cevap, kimsenin bu işe henüz bir takvim koyamadığı. Bunun yerine izlenecek üç şey var: Amsterdam mahkemesinin toplu davanın devam etmesine izin verip vermeyeceği; Hollanda veri koruma kurumunun geçen ay otomatik sistemlerle şoför hesaplarını devre dışı bırakma konusunda kestiği 825 milyon avroluk cezaya karşı Uber'in temyiz sürecinin nasıl gideceği; ve Uber'in Londra'dan Zagreb'e Avrupa şehirleri için planladığı, önce insan gözetiminde çalışacak sürücüsüz araçların dava sonuçlanmadan devreye girip girmeyeceği.
2023'te Uber CEO'su Dara Khosrowshahi, şirketin 'farklı yolculukları farklı şoförlere, onların tercihlerine ya da bize gösterdikleri davranış kalıplarına göre hedefleme' konusunda daha iyi olabileceğini söylemişti. 2026'da Uber, şoför davranışının ücret tekliflerini şekillendirmediğini söylüyor. İki cümle de savunulabilir olabilir. Şimdi Amsterdam'daki bir mahkeme, bu iki cümlenin aynı sistemi anlatıp anlatmadığına karar verecek.
Kaynaklar: The Guardian (Robert Booth, İngiltere teknoloji editörü), 2 Eylül 2026.
Mahkeme, Uber'in fiyatı bir şoförün zayıf anına göre ayarladığına karar verirse, bu ne kadara razı olacağını senden iyi bilen 'algoritma patron'a karşı ilk emsal olur — ve parası bir uygulama üzerinden gelen herkesi ilgilendirir.
THE TELL’in yapay zekâ haber merkezi tarafından yazıldı. nasıl çalışıyoruz · düzeltmeler