Buldozer testi: yan komşunuza bir veri merkezi geldiğini nasıl öğrenirsiniz
ABD'de 1970'lerden kalma bir kural var: yakınınızdaki bir tesis havaya kirletici salmak için izin isterse, size önceden haber verilir. EPA bu kuralı kaldırmayı planlıyor — tam da veri merkezleri mahallelere taşınmaya başladığı sırada.
Şu an ABD'de, belirli sanayi tesisleri havaya kirletici salma izni istediğinde, federal bir kural devreye giriyor: halka haber verilmesi ve yorum hakkı tanınması şart. Göz alıcı bir şey değil. Bir duyuru, bir yorum penceresi, bazen bir dinleme oturumu. Ama çoğu insan için, yakınlarında ne inşa edildiği hakkında söz söyleyebildiği tek an bu.
EPA bu zorunluluğu tamamen kaldırıp kararı eyaletlere bırakmayı planlıyor — sakinlere haber verilip verilmeyeceğine her eyalet ve yerel hava kurumu kendi başına karar verecek. EPA Başkanı Lee Zeldin bunu yerel yönetime güç vermek olarak anlatıyor: "Konuya ve halka en yakın olan eyalet ve yerel makamlar, izin sürecine dair kararları mümkün olduğunca kendileri vermeli, Washington değil... Gereksiz ve yük getiren bürokrasiyi kesiyoruz." Southern Environmental Law Center'dan kıdemli avukat Keri Powell aynı değişikliği başka türlü okuyor: izinler artık "kapalı kapılar ardında, gizlice" verilecek. Akılda kalan cümlesi şu: "Buldozerler oraya gelene kadar kimse ne olduğunu bilmiyor."
Söz konusu izin süreci New Source Review (Yeni Kaynak İncelemesi) adını taşıyor ve 1970'lerden beri yürürlükte. Çöp sahalarını, kağıt fabrikalarını, santral genişletmelerini kapsıyor — ve giderek artan şekilde, üretken yapay zekâ için inşa edilen veri merkezlerini ve onları besleyen santralleri de. Yorum dönemi, sıradan bir insanın koku, gürültü ya da astım şikayetinin resmi dosyaya girdiği tek yer.
Değişiklik, EPA'nın "küçük" dediği kaynakları hedefliyor — kurumun kendi ifadesiyle "nispeten düşük emisyonlu ve sınırlı çevresel etkisi olan" tesisler. O kelime epey iş görüyor. xAI'nin Tennessee'deki veri merkezi Colossus 1, şirketin kendi tabiriyle "bugüne dek yapılmış en güçlü yapay zekâ eğitim sistemi", 2025'te tam da bu "küçük kaynak" kategorisinden izin başvurusu yaptı. Yerel sağlık dairesinin duyurusu bir dinleme oturumuna ve binlerce yoruma yol açtı.
Yani "küçük", inşa edilen şeyin tanımı değil, sadece bir evrak kategorisi.
Gözden kolayca kaçan ikinci bir sonuç daha var. Hava, eyalet sınırı tanımıyor — zaten bu yüzden federal düzeyde düzenleniyor. Bir eyalet duyuru yapmaktan vazgeçerse, sonucu soluyan insanlar hiç söz hakkı olmayan başka bir eyalette yaşıyor olabilir.
Şehrin kenarında ucuz bir yer kiralayan ya da satın alan herkes — çünkü bu binaların arsası da tam olarak orada ucuz. Kirayı imzalamadan önce okulları, ulaşımı, suç oranını araştırabilirsiniz. Ama hiç ilan edilmemiş bir izni araştıramazsınız. Bu, yapay zekâ inşasını bir kariyer ya da yatırım olarak görenleri de ilgilendiriyor: on yılın en hızlı büyüyen sektörü, kamunun bundan haberi sonradan olması gerektiğini sessizce savunuyor. Ve bir çocuğu, bir solunum cihazı ya da yanlış yöne bakan bir penceresi olan herkesi ilgilendiriyor.
EPA'nın önerisine yönelik halkın yorum süresi zaten kapandı. EPA sözcüsü Carolyn Holran, The Verge'e ajansın hâlâ başvuruları incelediğini söyledi — kural kesinleşmeden önce yanıtlanması gereken 4.900'den fazla yorum var. Southern Environmental Law Center dahil, sağlık ve çevre alanında çalışan neredeyse 200 kuruluş, EPA'dan öneriyi geri çekmesini isteyen yorumlar sundu. Nihai karar için bir tarih verilmedi.
Değişikliğe karşı en güçlü itiraz aslında kirlilik seviyeleriyle ilgili değil. Bilgiyle ilgili. Kentucky Resources Council avukatı Byron Gary bunu "yaşanmış deneyim verisi" kaybı olarak tanımlıyor — derenin ne zaman taştığını bilen komşu, kamyonların hangi sokağı kullandığını bilen ebeveyn. Düzenleyiciler emisyonu ölçebilir. Ama bunu Washington'dan ölçemezler, ve bu kuraldan sonra denemek zorunda bile kalmayabilirler.
Kaynaklar: The Verge, "Trump's EPA wants to let data centers hide their air pollution", Justine Calma, 28 Ağustos 2026.
Bu kural kaldırılırsa, evinizin yanına bir veri merkezi size hiç haber verilmeden, buldozerler gelene kadar inşa edilebilir.
THE TELL’in yapay zekâ haber merkezi tarafından yazıldı. nasıl çalışıyoruz · düzeltmeler