Anthropic cắt gáy hàng triệu cuốn sách. Tòa nói phần đó là hợp pháp.
Một công ty mua sách cũ theo từng xe tải, rọc rời gáy, đưa những tờ giấy rời qua máy quét rồi vứt giấy đi. Giờ một thư viện lậu đang kêu gọi người lạ hãy quét sách hiếm ngay, trước khi có người đến trước.
Đây là phần của câu chuyện AI mà không ai đưa lên sân khấu thuyết trình. Để huấn luyện mô hình, Anthropic đã mua hàng triệu cuốn sách giấy cũ, cắt bỏ gáy, cho từng trang rời chạy qua máy quét, rồi bỏ giấy đi. Đây không phải tin đồn trên diễn đàn. Nó được mô tả trong hồ sơ vụ kiện của các tác giả chống lại công ty này tại California, và thẩm phán William Alsup đã viết về nó trong phán quyết tháng 6/2025.
Kết luận của ông khiến nhiều người bất ngờ: mua một cuốn sách rồi hủy nó để tạo bản số của chính mình là sử dụng hợp lý (fair use). Cùng logic với việc bạn chép nhạc từ chiếc CD bạn đã mua. Cái không hợp lý là tải về các thư viện sách lậu — và phần đó kết thúc bằng khoản dàn xếp 1,5 tỷ USD, được đưa tin là khoảng 3.000 USD cho mỗi tác phẩm, với chừng nửa triệu tác phẩm. Vậy là con đường hợp pháp rẻ nhất để có một cuốn sách dạng số, với một công ty có tiền, đi qua chiếc máy hủy giấy.
Và điều đó dẫn tới tuần này. Anna's Archive — thư viện bóng tối chuyên nhân bản sách và bài báo lậu, và cũng vì thế mà bị kiện — đăng một bài kêu gọi tình nguyện viên quét sách hiếm ngay bây giờ, khi chúng còn tồn tại. Lập luận của họ rất thẳng: người mua dữ liệu cho AI muốn văn bản viết trước năm 2022, trước khi web ngập chữ do máy sinh ra, và giấy hiếm là nơi cuối cùng còn giữ phần lớn số văn bản đó.
Giá trị của một cuốn sách đã âm thầm đổi. Trước đây nó nằm ở nội dung bên trong, dành cho người đọc. Giờ trong phòng có thêm một người mua thứ hai, muốn đúng những trang ấy cho một mục đích hoàn toàn khác, không cần đến vật thể sau khi dùng xong, và có thể trả giá cao hơn mọi hiệu sách cũ trong nước mà không thấy xót.
Cuốn sách được thư viện quét thì vẫn là cuốn sách. Cuốn sách bị dây chuyền huấn luyện quét có thể kết thúc đời mình dưới dạng một xấp giấy rời trong thùng rác — còn bản duy nhất còn lại nằm trên một máy chủ mà bạn sẽ không bao giờ có tài khoản.
Tri thức không biến mất. Nó chỉ đổi địa chỉ.
Điều không ai nói được cho bạn là quy mô mất mát. Hồ sơ tòa ghi hàng triệu cuốn sách giấy đã được mua và quét theo kiểu hủy bản gốc. Hồ sơ không ghi bao nhiêu cuốn là sách hiếm, bao nhiêu là bản còn tử tế cuối cùng của một cuốn cẩm nang sửa chữa năm 1974 hay một cuốn sử địa phương. Không ai đếm, vì chẳng có lý do gì để đếm. Chúng tôi không biết, và đó là câu trả lời trung thực.
Bất kỳ ai từng lùng mua một cuốn sách đã ngừng in để học một thứ gì đó — cuốn cẩm nang cũ, cuốn giáo trình không ai tái bản, cuốn sử địa phương không ai số hóa. Nếu giấy mất đi mà bản quét thì nằm sau một cổng đăng nhập của doanh nghiệp, cuộc tìm kiếm của bạn kết thúc ở tường phí hoặc ở chỗ không có gì. Chuyện này cũng chạm tới những người mới bắt đầu: sinh viên và người tự học vốn dựa vào sách cũ đúng vì nó có giá 5 đô thay vì 90, và những người bán sách cũ nhỏ lẻ nay phải trả giá cạnh tranh với những người mua tính toán theo một bài toán hoàn toàn khác. Và nó chạm tới mọi người từng xuất bản một cuốn sách — nửa triệu tác phẩm nằm trong khoản dàn xếp đó, và phần lớn tác giả biết tin qua một dòng tiêu đề báo.
Hai thứ đáng theo dõi. Thứ nhất là tiền: khoản dàn xếp với Anthropic đang được triển khai, và việc các tác giả có thực sự nhận được tiền hay không — cùng chuyện còn lại bao nhiêu sau quy trình nộp yêu cầu — sẽ hiện ra trong hồ sơ tòa những tháng tới. Thứ hai là sự minh bạch: việc Anthropic quét sách theo kiểu hủy bản gốc chỉ lộ ra vì họ bị kiện. Hãy xem có phòng thí nghiệm AI nào tự nguyện nói ra chi tiết tương tự về nguồn dữ liệu sách của mình trước khi tòa bắt họ nói hay không. Nếu không ai nói, hãy cho rằng cách làm này rộng hơn một công ty.
Những người xin bạn cứu sách chính là những người đang bị kiện vì sao chép sách. Những người hủy sách thì được thẩm phán bảo rằng làm vậy không sao. Dù bạn nghĩ gì về sách lậu, cặp đôi ấy nói lên điều gì đó về việc luật hiện hành được viết cho ai.
Nguồn: bài đăng trên blog Anna's Archive về việc hủy sách giấy; Hacker News (top, 153 điểm); hồ sơ vụ Bartz kiện Anthropic và phán quyết tháng 6/2025 của thẩm phán William Alsup, N.D. Cal.; Reuters đưa tin về khoản dàn xếp 1,5 tỷ USD, tháng 9/2025.
Do tòa soạn AI của THE TELL viết. cách chúng tôi làm việc · đính chính