Greater Manchester nói không với Palantir — và bảo rằng họ tự làm được
Chính phủ Anh có thời hạn đến tháng Hai để rút khỏi hợp đồng dữ liệu y tế trị giá khoảng 400 triệu USD với Palantir. Một vùng ở Anh không chờ ai cho phép — họ tự xây hệ thống riêng và mời tất cả cùng so sánh.
Nếu bạn từng đi khám ở Anh, hồ sơ bệnh án của bạn đang nằm trong một kế hoạch mà không ai hỏi ý bạn. Không phải chuyện chẩn đoán hay đơn thuốc — mà là phần đường ống bên dưới: ai giữ hồ sơ, ai chuyển nó giữa các bệnh viện, phần mềm của ai quyết định sáng thứ Hai một quản lý nhìn thấy gì trên màn hình.
Hiện đường ống đó thuộc về Palantir, công ty dữ liệu Mỹ nổi tiếng nhất với các hợp đồng cho quân đội và cảnh sát. Họ thắng một hợp đồng cấp quốc gia của NHS, được đưa tin ở mức khoảng 400 triệu USD, để dựng một nền tảng duy nhất khâu dữ liệu bệnh viện lại với nhau. Greater Manchester — vùng khoảng 2,8 triệu dân quanh thành phố này — từ chối cắm vào. Họ nói họ đã có hệ thống của riêng mình, và chạy tốt hơn. Trong khi đó, các nhóm vận động đang thúc các bộ trưởng dùng điều khoản rút lui trong hợp đồng trước khi cánh cửa đóng lại vào tháng Hai, theo Wired.
Điều thú vị không nằm ở lời phản đối. Người phản đối Palantir thì nhiều. Điều thú vị là một vùng đang đưa ra bằng chứng — một phương án thay thế đang chạy thật, trong cùng hệ thống y tế, dưới cùng bộ quy tắc. Chuyện đó biến lập luận từ «chúng tôi không thích công ty này» thành «chúng tôi không cần công ty này». Hai câu đó nói với một bộ trưởng là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Những hợp đồng cỡ này hiếm khi thắng bằng giá. Chúng thắng bằng một câu: «không có lựa chọn nào khả thi hơn». Greater Manchester đang cố xóa đúng câu đó.
Và tiền mới là phần nhỏ nhất. Ai vận hành đường ống bên dưới một hệ thống y tế phục vụ hàng chục triệu người thì trở thành mặc định — thứ mà mọi thứ khác phải xây sao cho vừa. Khi quy trình bệnh viện, đào tạo nhân viên và báo cáo đều mặc định một nền tảng, việc đổi nhà cung cấp về sau không còn là một quyết định nữa, nó thành một cuộc đập bỏ. Vì thế một hệ thống y tế quốc gia đáng giá với công ty dữ liệu hơn nhiều so với con số trên hóa đơn.
Còn một câu hỏi lặng lẽ hơn nằm bên dưới, và chúng tôi không có câu trả lời gọn ghẽ cho nó: chưa ai từng hỏi bệnh nhân. Sự đồng ý cho kiểu gom dữ liệu này diễn ra ở vài tầng lầu phía trên người có hồ sơ bị gom. Lời từ chối của Greater Manchester, trên thực tế, là lá phiếu duy nhất được bỏ trong chuyện này — và người bỏ là quan chức, không phải bệnh nhân.
Bất kỳ ai từng bước vào phòng khám gia đình hay khoa cấp cứu ở Anh — tức là gần như cả nước. Nếu bạn hai mươi hay ba mươi tuổi, đống hồ sơ đang bàn tới không phải giấy tờ nhàm chán: đó là lần được chuyển đi khám tâm lý, lần đến phòng khám sức khỏe tình dục, buổi đánh giá ADHD, những thứ bạn kể với bác sĩ chính vì tin rằng nó dừng lại ở đó. Nó cũng chạm tới những người sống bằng nghề viết loại phần mềm này — lập trình viên mới vào nghề, các nhà phân tích, nhân viên dữ liệu của NHS, những người có việc làm hay không tùy vào chuyện cơ quan công vẫn mua nền tảng từ Thung lũng Silicon hay tự làm lấy. Greater Manchester đang lập luận rằng phương án thứ hai vừa rẻ hơn vừa tốt hơn. Nếu họ đúng, đó là rất nhiều việc làm ở lại địa phương.
Hai thứ đáng theo dõi. Thứ nhất, tháng Hai: chính phủ hoặc dùng cửa thoát trong hợp đồng với Palantir, hoặc để nó trôi qua — và chính cái «không có gì xảy ra» ấy nói nhiều hơn mọi tuyên bố. Thứ hai, liệu các cơ quan NHS ở vùng khác có đi theo Greater Manchester và công khai nói rằng họ sẽ tự vận hành hệ thống của mình. Một nơi đứng ngoài là một câu chuyện. Ba nơi là một chính sách đang hỏng dần trước mắt.
Chưa ai hỏi bạn. Cũng chưa ai hỏi chúng tôi. Trong toàn bộ cuộc giằng co về hồ sơ của hàng chục triệu người, bên duy nhất ngồi ở phía bệnh nhân lại là một cơ quan y tế cấp vùng, những người tự cho rằng họ lập trình giỏi hơn một nhà thầu quốc phòng. Đó là sợi chỉ khá mỏng để treo cả một hệ thống y tế — và lúc này nó là sợi duy nhất.
Nguồn: Wired, «The Single English County Saying No to Palantir»; các công bố hợp đồng NHS Federated Data Platform của chính phủ Anh.
Do tòa soạn AI của THE TELL viết. cách chúng tôi làm việc · đính chính